0

راه اندازی سایت جدید

17 خرداد 1397
سایت جدید راه اندازی شد
0

معرفی کتاب نیه توچکا- فئودور داستایفسکی

12 آذر 1396
 «من پدرم را به یاد نمی آورم. وقتی او مرد من دو ساله بودم.مادرم ...
0

تاثیرآشپزی ایرانی بر آشپزی شبه قاره هند:

12 اسفند 1396
 آشپزی (ایرانی - ترکی) که در شبه قاره هند به آشپزی مغولی مشهور است به ...
0

گل گنبذ Gol Gumbaz

25 اسفند 1396
این بنای زیبای محسور کننده در شهر بیجاپورBijapur  ایالت کارناتاکا ...
0

تاریخچه آشپزی در شبه قاره هند

09 فروردين 1397
پیش از همه چیز لازم به ذکر است که در زبان سانسکریت یا زبان باستانی ...
0

شهری فرانسوی در دل هند –پوندیچری Pondicherry

20 فروردين 1397
این شهر زیبا و تاریخی در ایالت تامیل نادو در جنوب هند و در ساحل ...
0

ازدواج در هندویسم

08 ارديبهشت 1397
قوانین ازدواج در دین هندو براساس قانون مانو  یا Manu  Samriti    می ...
0

راه و روش سفر در هند

25 ارديبهشت 1397
 هند کشوری بزرگ ,زیبا,شلوغ و با تنوع فرهنگی و اجتماعی بسیار زیاد است ...
0

جشنواره ها در هند

01 خرداد 1397
هند کشور تنوع و گونا گو نی های فرهنگی ,طبیعی,اقتصادی و مذهبی می باشد ...
0

کاشت گل برای نوروز در تهران

13 فروردين 1397
 بهار،  تهران به گل های چشم نواز مزین می شود، هم حال خوشی برای ...
0

معرفی کتاب نورپردازی میدان ها

13 فروردين 1397
در این نوشتار مروری اجمالی بر کتاب  پنجم  مجموعه «دانش زیباسازی شهری» ...
0

معرفی کتاب «نورپردازی حاشیه بزرگراه ها»

08 ارديبهشت 1397
  در این گفتار مروری کلی بر کتاب  ششم  مجموعه «دانش زیباسازی ...
0

نگاهی به فیلم گذشته با تاملی بر بدن ، شهرمدرن ، قهرمان و اسطوره

08 ارديبهشت 1397
گذشته برشی از زندگی افرادی است کاملا عادی و آشنا ، گویی به تصادف  ...
0

معرفی کتاب «نورپردازی بناهای تاریخی»

08 ارديبهشت 1397
«نورپردازی بناهای تاریخی» عنوان کتاب  هفتم  از مجموعه «دانش زیباسازی ...
0

معرفی کتاب نورپردازی بناهای ارزشمند

01 خرداد 1397
«نورپردازی بناهای ارزشمند» عنوان کتاب نهم مجموعه «دانش زیباسازی شهری» ...
0

معرفی کتاب نرده ها وحصارها

01 خرداد 1397
در این یادداشت با مرور بر کتاب  هجدهم  مجموعه «دانش زیباسازی شهری» ...
0

معرفی سیاوش کسرائی

24 اسفند 1396
سیاوش کسرائی (۵ اسفند ۱۳۰۵ - ۱۹ بهمن ۱۳۷۴) شاعر، نقاش، از اعضای کانون ...
0

ازدل بستن مگو که گسستن را بر بام ها طبل می‌زنند

23 آذر 1396
اشخاص نمایش؛ نقش اول: کتاب = نمایشنامه مجلس ضربت زدن نقش دوم: الهام ...
0

معرفی کتاب محیط های پاسخده

20 مرداد 1396
                           «محیط های پاسخده» عنوان کتابی  است  که در ...
0

معرفی کتاب «تاریخچه مبلمان شهری»

27 مرداد 1396
«تاریخچه مبلمان شهری» عنوان کتاب  سیزدهم  مجموعه «دانش زیباسازی شهری» ...
0

معرفی کتاب «هویت و مبلمان شهری»

04 شهریور 1396
 در این یادداشت با مطالعه کتاب  چهاردهم  مجموعه «دانش زیباسازی شهری» ...
0

معرفی محمد رسول جليلوند: استاد سازسازی سنتی

27 مرداد 1396
يکی از مهجورترین هنرهای ایرانی که مجال بیان نیافته هنر ساز سازی است ...
0

خلاقیت در نگاه به دنیای پیرامون1 ؛ یادداشتی درباره آثار «مت ویلسون»2

04 بهمن 1396
  دستاوردهای مثبت عصر سرعت و تکنولوژی برای بشر قرن بیست‌ویکم ...
0

معرفي استاد آینه کاری قزوین: رضا گلدوز

07 آذر 1396
هنر آینه کاری هنر دوره اسلامی داراي گنجينه عظيمي از معاني عميق عرفاني ...
0

معرفی استاد محمد بابايی: سنگتراش سنتی قزوين

13 آذر 1395
¢ هنر سنگ تراشي سنتي(حجاري ،حكاكي، منبت ومشبك سنگ ) سنگ‌تراشی و ...
0

خیلی دور خیلی نزدیک؛1 یادداشتی برای معرفی آثار هنری «سیندی چین»2

20 بهمن 1396
 از بین وسایل سرگرمی و تفریحی شهربازی‌، شاید چرخ و فلک، بخاطر پایین ...
0

نقد عکس

12 ارديبهشت 1397
عکاس:مهدی حاتمی عکس با کادر افقی، سایه در یک سوم پایین و روشنی در دو ...
0

نقد عکس و معرفی عباس عطار

23 اسفند 1396
عکاس:عباس عطار درنقد عکس از اطلاعات بیرونی نیزکمک گرفته شده است. ...
0

نقد عکس

10 اسفند 1396
عکاس:مهسا دعاچی با استفاده از نقد روانکاوانه،می توان گفت جنس مونث از ...
0

نقد عکس

20 بهمن 1396
عکاس:امیرحسین زارع دراین عکس افقی که چشم بیننده براحتی به چپ و راست ...

معرفی حسن كوكبی: استاد قفل ساز قزوين

23 آذر 1395
نویسنده:  

هنر يكي از نيازهاي اساسي زندگي انسان است و اشتياق انسان به هنر، عميق و ريشه دار است و از ما قبل تاريخ تا كنون نمايان و مشهود. آنچه از بشر اوليه مي دانيم، مطالعه هنر دوستي اوست. انسان محصور در انديشه بقا، معيشت، هراس ها، شكست ها ،از زيبايي و گويايي هنر به وجد مي آمده و از طريق آن، انديشه ها و عواطفي را كه در ذهن داشته، متجلي مي ساخته است.

از ويژگي هنر سنتي، جنبه رمز و تمثيلي آن است. يك اثر هنري سنتي زيباست و تابع اصول و قوانين است و كهنه نمي شود. گذر زمان در آن بي تاثير است. چون ريشه در تاريخ دارد محمل ميراث فرهنگي است و چون يك محصول فرهنگي است، حامل پيام و محتواي ارزشمند است. هنرهای سنتی ، از برجسته ترین مظاهر فرهنگی ملت ها محسوب می گردد و کشورهای دارای تمدن کهن، همواره از روی محصولات و آثار به جا مانده از هنرهای سنتی و صنایع دستی ادوار گذشته شان مورد سنجش قرار می گیرند.

یکی از این هنرهای سنتی، هنر زیبای قفل سازی است که درآن با نقش زدن بر فلز، طرح‌های زیبا و دلنشین از نقوش تزئینی پدید می آید و این نقوش با اسطوره در هم می آمیزد، تا با این عمل شناسایی اسطوره‌ها و درک و دریافت فرهنگ و تمدن غنی و با شکوه ایران باستان میسر گردد. هرچند که با ظهورعصر ماشین و تکنولوژی، زیبایی و ظرافت این هنر زیبا کم رنگ تر شده ولی هنوز هم در گوشه و کنار کسانی هستند که بر حسب علاقه و ذوق به هنر ظریف قفل سازی روی می‌آورند و مانع از زوال این هنرمی شوند. انسان قرن 21، نمی تواند به طور کلی نقش اساطیر و نماد‌های اعصار گذشته را نادیده انگارد. اسطوره ها و نماد هایی که تنها درحد کلام و ظاهر نمی گنجند و در پرتو تصویر و صدا و حرکات خویش مستتر هستند. در این رابطه بهتر است برای شناخت بهتر از ملل و جوامع گذشته با فرهنگ وتمدن آن ها آشنا شویم هر چند که این آشنایی درعین زیبایی و تنوع، دشواری‌های خاص خود را هم دارد(1) قفل سازی یکی از صنایع بسیار مهم کشور ما در گذشته بوده که به صورت اشکال حیوانی و انسانی از جنس فولاد، برنج و برنز ساخته می شده است.

تاريخچه قفل سازي

در رابطه با تاریخچه قفل سازی شواهد به دست آمده، مؤید آن است که این هنر حداقل از قرن ششم میلادی به بعد در کشورمان رواج داشته است. درآن زمان هنر قفل سازی نیز همانند سایر صنایع وابسته به فلز کاری از اهمیت ویژه ای بر خوردار بود لیکن در ادوار اسلامی در قالب شاخه ای مجزا از هنر به تکامل و ترقی دست یافت. در این دوران قفل علاوه برخصوصیت امنیتی که داشت ، کاربری سمبولیک نیز یافت چنان که دربستن دخیل به نخل ها وعلم‌های عزاداری جهت قضای حاجت نیز استفاده می شد. درآن زمان قفل درنذربندی های مذهبی اهمیتی همانند ایمن داشتن خانه ها و صندوقچه‌ها از گزند حوادث پیدا نمود و مراکز عمده تولید آن در ایران شامل تبریز، اردبیل، سراب، زنجان، قزوین، تهران، سمنان، کاشان، اردستان، نجف آباد ، اصفهان، چال شتر ، یزد، مهریز، ابرکو، بوانات، شیراز، فسا، جهرم، همدان، کرمانشاه، کرند، بروجرد، بجنورد، مشهد، نیشابور، کرمان می‌گردید. در حال حاضر این هنر فقط در چالشتر (7 کیلومتری شهرکرد و کرند) از رونق نسبی برخوردار است(2)

انواع قفل

قفل ها به طور كلي به دو دسته تصویری و هندسی تقسیم می شوند و این هنر از دوره ساسانی در ایران رواج داشته است و جنبه آیینی آن بعد از اسلا م بخصوص در دوره صفویه به اوج رسیده و صنعتگران هنرمند ایرانی این هنر و صنعت را فرا گرفته اند. در آن دوران قفل علاوه بر خصوصیت امنیتی، کاربرد سمبولیک نیز داشت و ظهور قفل فولادی در زمان صفویه تحول عظیمی را در این صنعت بوجود آورد.

قفل‌هااز لحاظ ساختار كاربردي به سه دسته 1- قفل رمزی 2- قفل کلیدی 3-قفل طلسمی(3) تقسیم می‌گردید.

قفل‌هایی که بدون کلید باز و بسته می شوند به قفل‌های رمزی مشهورند. این قفل‌ها مرکب از چند حلقه عریض متحرک است که درهر حلقه حرف یا حروفی نوشته شده و درهنگام بازکردن قفل درکنارهم قرارمی گیرند. قفل های کلیدی نیز قفل هایی هستند که توسط کلید باز و بسته می شوند این قفل ها در انواع مختلفی چون قفل فنر خاردار، قفل فنر خمیده و قفل فنر پیچ دار قابل مشاهده اند. (4)

قفل طلسمی هم از نمونه هایی است که انتقال آن نوعی ایمنی و اتکا به صاحب قفل و دور شدن آن از چشم بدخواهان می بخشید ومهمترین نوع آن موسوم به نظر قربانی بود. این قفل ها شبیه به گردنبند و یا آویز و به همان صورت گردنبندهای طلسمی ساخته می‌شد. درآن زمان مادران این قفل‌ها را به قنداق و یا کلاه نوزاد و یا بر گردن و لباس کودک خویش می‌آویختند تا در حقیقت او را از چشم بد مصون دارند. با این کار خود و کودکشان را برشیاطین، اجنه، حسودان و بخیلان می بستند (قفل می کردند) تا از شر بلایای آن‌ها ایمن باشند(5) البته علاوه بر انواع قفلهاي مذكور انواع قفلهاي نمادين نيز وجود داشته كه داراي معاني اسطوره اي بودند مثل انواع قفلها با شكل حيوانات( شير /گاو گاسب /آهو /گراز /بز كوهي )، اشكال اساطيري (چليپا ) وموجودات اساطيري.

 

استاد حسن كوكبي،تنها بازمانده هنر قفل سازي قزوين است؛ استادي از جنس لبخند ومهرباني وصبوري، يکي از‌‌ همان مهربان هاست که مدام ، در هر مكالمه و در هر صحبت تورا ميهمان خنده‌هاي‌آرام وكلام مهربانش مي كند با چاشني صبوري وپختگي مثال زدني كه اينروزها كمتر دیده می شود. مردي که حالا در دهه ششم زندگيش آنچنان با شوق وهيجان از آثار و مراحل توليد آثارش برايت تعريف مي كند كه گويي جواني 20 ساله است، استاد كوكبي 50 سال است با آهن دست و پنجه نرم مي كند و بيشتر از آن آهن روحش ودرونش نرم وصيقلي شده، گاهي ميماني كه او بر آهن تاثير گذاشته و آنرا نرم كرده يا بعكس ...

§ لطفا خودتان را معرفی کنید:

حسن كوكبي متولد سال 1333 قزوين، نام پدر : محمود كوكبي قفل ساز /پدر بزرگ :ابراهيم كوكبي قفل ساز /جد : حاج تقي قفل ساز كوكبي معروف به اوستا تقي قفل ساز بود.

§ از چه سني به رشته قفل سازي روي آورديد :

از بچگي در كارگاه پدر مشغول بودم وبه علت اينكه شغل پدر ی ما قفل سازي بود، مقوله ساخت قفل و باز كردن قفل هاي منحصر بفرد، بزرگترين دغدغه خانوادگي ما بود . من هم از 7 سالگي در كارگاه پدر مشغول شدم و از همان زمان دم به فلز دادم، تا سن 14 سالگي طريقه ساخت قفل را ياد گرفتم و رسما شروع به ساخت آن كردم.

§ آدرس كارگاههاي خانوادگي را تا آنجايي كه به ياد داريد مي فرماييد :

اولين كارگاهي كه مشغول شدم در ابتداي سعدالسلطنه، راسته وزير وجنب مغازه خشكه پزي آقاي بهشتيان بود ولی از كي را نمي دانم ولي تا سال 1352 آنجا بوديم. بعد از آنجا، مغازه اي در نبش خيابان عبيد زاكان به خيابان شاه (امام خميني) ابتياع كرديم و تا سال 1374 آنجا مشغول بوديم از آن به بعد تا كنون هم در خيابان وليعصر مشغول هستيم.

§ تهنا شغلتان قفل سازي است وتنها از اين راه امرار معاش مي كنيد ؟

بله همانطور كه گفتم تنها شغل من و پدر و پدربزرگم قفل سازي است .البته در كنار آن به كشاورزي در باغ خودمان هم مشغول هستم و كمي پرورش مختصر گل وگياه هم دارم. اين را هم بگويم كه امروزه با قفل های صنعتی، بازار ساخت قفل های سنتی راکد است و قفل های دست ساز صرفا برای کلکسیون ها و موزه ه ها است . بنده ام براي بازار و امرار معاش به ساختن قفل هاي صنعتي وكاربردي در زمان فعلي مشغولم ولي دغدغه و فكر وذهنم در ساختن قفل هاي سنتي و ابتكاري خودم است.

§ چند سال است كه ازدواج كرديد ؟چند فرزند داريد وآنها به چه كاري مشغولند ؟ وخانواده با هنر شما چگونه برخورد ميكنند ؟

من سال 1354 ازدواج كردم وحاصل اين ازدواج 3 فرزند پسر است كه هرسه تحصيلات دانشگاهي در مقطع ليسانس دارند و پسر دومم به همين حرفه مشغول است. وقتي سرگرم ساختن قفل هاي ابتكاري مي شوم، متوجه گذشت زمان نيستم و اين براي من بسيار لذت بخش است و مرا در عالم خيال و تفكر غرق مي كند و بعد از آن آرامشي وصف نشدني دارم ولي از طرف ديگر بايد قبول كنم كه تحمل اين زمان براي خانواده ام سخت است. ولي هميشه خانواده و بخصوص همسرم به خواسته من احترام گذاشتند و صبوري كردند و تشويقم هم كردند.(لبخند مي زند)

§ چرا اين حرفه را آموزش نمي دهيد ؟

این رشته فن هاي مشكل وزيادي دارد که یک کارآموز باید یاد بگیرد. یک نفر باید چند سال بیاید پیش ما کار کند تا تمام آن را آموزش ببیند. این دوره زمانه هم همه کارهای زود بازده را می خواهند. حوصله یادگیری بلند مدت ندارند. ضمن اينكه بعد از سپري كردن اين زمان بازار كار سود آوري هم در انتظار آنها نيست و درآمدي از اين هنر عايد آنها نمي شود. البته پسرهای من به این حرفه آشنايي كامل دارند و از کودکی شاهد كارهاي من بوده اند.

§ اگر بخواهيد آثارتان را طبقه بندي كنيد چگونه اينكار را مي كنيد ؟

كارهاي من به دو دسته كلي تقسيم مي شوند:

1-آثارم با الگوي قفل هاي قديمي

2-آثار كاملا منحصر بفر د خودم که در هيچ جا ديده نمي شود. بيشتر آثارم در دسته دوم قرار مي گيرند.

 

§ ويژگي منحصر بفرد آثارتان چيست ؟

طراحي اين قفل ها با خودم است و دقيقا در هنگام ساخت آنرا طراحي مي كنم كه بيشتر شامل اشكال حيوانات و به صورت مختصر (انتزاعي ) است البته تا اينجاي كار را هم قدما انجام داده اند. اما تفاوت طرح هاي من با قدما در نحوه حجم دادن به اين اشكال است. براي درآوردن حجم صورت حيوانات ازتركيب سطوح ساده هندسي استفاده مي شود و حجم صورت به صورت كامل ايجاد مي شود. در نحوه ساخت كليد و قفل آنها هم رموز شخصي خودم را دارم.

§ در مورد اندازه آثار و جنس آنها توضيح دهيد ؟

قفل ها را در اندازه هاي مختلف از 7 ميلي متر تا 70 سانتي متر ساخته ام . جنس آنها هم از فلزات مختلف با تركيباتی از برنج و آهن و.... است.

§ چرا تا به حال آثارتان را معرفي نكرديد و تبليغاتي در اين زمينه نداشته ايد ؟

من براي تبليغ و اسم و رسم كار نمي كنم .قصدم تقويت اين هنر در شهرمان قزوین است وبس. حالا هم كه راضي شدم با شما صحبت كنم و شما كارهايم را ببينيد فقط اين است كه فكر مي كنم سطح كارهايم به جايي رسيده كه بتوانم آنها را مطرح كنم و اين هنر اصيل را از این خاموشي در شهر نجات دهم.

§ مشتريان شما چه كساني هستند ؟

اکثرا کلکسیون دارهاي خارجي و هنرمندان نخبه، توریست ها هم جز مشتریان هستند ولي دغدغه من اصلا فروش آثارم نيست. مشتريان بسيار خوب با قيمت هاي باورنكردني داشتم ولي حاضر به فروش نمي شوم. اين هنر در اين شهر محجور مانده و اسم قزوين از چند دهه اخير در باب اين هنر كلا پاك شده و تمام سعي من اين است كه دوباره اسم قزوين را زنده كنم و هيچ چيزي از قفل چالشتر و اصفهان كمتر ندارد و حتی بديع تر و قوي تر از آنها هم هست. قصد دارم مجموعه اي تهيه كنم كه اين ادعا را ثابت كنم. مي دانم كه خريداراني كه از بنده تقاضاي فروش دارند كارهایم را با چند برابر قيمت به كلكسيونرهاي خارجي خواهند فروخت و اين آخر بي انصافي است. این کارها باید میراث فرهنگی سامان دهد. وظیفه ما ساخت اثر هنری است درباره فروش آن نه تخصص داریم ونه موقعیت وامکانات، تازه اگر ما به فکر معاش نبودیم می توانستیم تنها به طرح های جدید و ابداعاتمان بپردازیم. با این حال هم من از تکراری سازی بدم می آید و همیشه دنبال ساختن اثرهای جدید هستم.

§ در نمایشگاهها شرکت نمی کنید؟


شرکت در نمایشگاه های ایران اغلب باعث دزدیده شدن ایده وطرح کار می شود. طرح را بر می دارند و به شکل انبوه پیاده می کنند. ترجیح می دهم در خلوت خودم كار كنم .

§ در كلام آخر هدف اصليتان از ساخت آثارتان چيست ؟

در تمام كارهايي كه انجام مي دهم ، چه در كشاورزي و پرورش گل و چه در قفل سازي فقط يك موضوع بيشترين اهميت را دارد و آن هم اينكه در زمان كار غرق در تفكر وتخيل مي شوم و آرامش بعد از تمام شدن كارهايم يك دنيا ارزشمند است.از هيچ كس وهيچ ارگاني هيچ انتظاري ندارم نه مادي و نه معنوي .نه در انتظار تجليلم و نه در انتظار وام و كارگاه رايگان، فقط مهمترين درخواستي كه دارم اين است كه نگذارند اين هنر شهر در مقايسه با شهرهاي ديگر از بين برود و ثابت كنند كه قزوين از شهرهاي اصلي ساخت قفل هاي سنتي بوده و هيچ كم از چالشتر واصفهان و لرستان ندارد. حالا اين مسئله را چگونه مي توانند ثابت كنند در تخصص آنهاست. من به نوبه خودم و با كارهايم اين را ثابت كردم وحالا ميراث فرهنگي بايد اين مطلب را در كل كشور جا بياندازد. البته منظور من اصلا معرفي شخص من نيست. معرفي شهرمان است.

 

** اين گفتگو باعث شد پس ازديدن آثار ومحاسبه قدمت بالاي 150 سال اين حرفه در اين خانواده ايشان، مقدمات ثبت معنوي"قفل سازي سنتي قزوين " را فراهم كرده ونيز استاد كوكبي براي ثبت ابداع و ابتكار در شوراي ارزشيابي ثبت شركت كردند. آثارشان براي ثبت پذيرفته شده و در حال انجام مراحل اداري در وزارت ارشاد است.

2016  بازدیدها
اعظم اکبرحلوایی

قدیمی ترین مطالب

درباره ما

سایت پژوهش هنر کاری جمعی، داوطلبانه و بدون هر نوع جهت گیری است. کلیه نویسندگان از پژوهشگران، هنرمندان، کارشناسان، اساتید و هنرجویان حوزه هنر بوده و سعی در نشر و آگاهی  در حوزه پژوهش هنر به زبان پارسی و قابل دسترس برای کلیه علاقمندان و هنر جویان دارند.

ازدوستان فعال در حوزه های مختلف فرهنگی - هنری از جمله نگارش مقالات: تخصصی، پژوهشی و یادداشت های معرفی: کتاب، حوزه های نو و بینا رشته ای، هنرمندان، فیلم مستند، تهیه گزارش از رویدادهای پژوهش هنر و... فعالیت دارند، دعوت می نماییم  ما را یاری نمایند:   Golzarleila@yahoo.com

بیشترین نظرات

ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم. برای مشاهده اطلاعات بیشتر مراجعه کنید به سیاست کوکی ها. من در سایت از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن